Δήμος Πωγωνίου

Διαχειριστής

Διαχειριστής

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 15:49

Βασιλικό

Η ιστορία του Βασιλικού χάνεται στα βάθη των αιώνων, όπως μαρτυρούν τα αρχαιολογικά ευρήματα: Στις θέσεις "Δράνια", "Μεγάλες" και "Τσαβάλου Αλώνι" βρέθηκαν τάφοι που χρονολογούνται προ του 9ου π.Χ. αιώνα. Στην θέση "Παλαιόκαστρο" (ή "Πυρρόκαστρο") βρέθηκαν νομίσματα της εποχής του Πύρρου.Συνεχίζεται κατά την Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή, όπως μαρτυρείται από την ύπαρξη Βυζαντινών - Μεταβυζαντινών εκκλησιών (Αγ. Αθανάσιος, Αγ. Γεώργιος).

Στην πρώτη απογραφή που γίνεται από τους Τούρκους, μετά την υποδούλωση του Πωγωνίου, το 1431, το χωριό αναφέρεται ως "Girapnana" (Τσαραπλανά) και έχει 15 σπίτια (hane). Κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, λόγω του Τουρκικού ζυγού, της βαρύτατης φορολογίας άλλα και των ληστρικών συμμοριών που λυμαίνονταν την περιοχή, οι περισσότεροι άνδρες αναγκάζονταν να ξενιτευτούν. Με την πάροδο των χρόνων οι ταξιδεμένοι έφεραν πίσω πλούτο και πρόοδο. Άνοιγαν δρόμους, έφτιαχναν πηγάδια και βρύσες, έχτιζαν εκκλησίες, πλήρωναν παπάδες και δασκάλους. Όπως αναφέρει ο Ιωάννης Λαμπρίδης στα «Πογωνιακά»: «Τσαραπλανά (Μεσημβρινώς) Συκιάς εις τα υπωρείας ιδίας ράχεως Ομαλής καλουμένης, μεταξύ κατασκίων υψωμάτων, κλίμα τερπνόν και υγιεινόν έχοντα. Διαιρείται εις 4 συνοικίας "Γκράτσιτα, Άγιον Μηνά, Μεσαίαν, ένθα και τα δημόσια κτίρια και Μαυρίκη"».....Το 1777, μετά το πρώτο πέρασμα του Αγ. Κοσμά του Αιτωλού (το 1776) εγκαθίσταται στο χωριό για να διδάξει στο νάρθηκα της εκκλησίας (του Αη-Γιώργη) ο ιερομόναχος Καραλής. Γύρω στο 1860 υπάρχει ήδη Ελληνικό Σχολείο. Λίγο αργότερα ιδρύεται και Παρθεναγωγείο. Το 1778 ο ιερομόναχος Ν. Ματσικάτης ανήγειρε τον Ναό της Υπαπαντής, δαπανώντας 11.520 άσπρα. (Μέχρι τότε ενοριακός ναός ήταν ο Ναός του Αγ. Γεωργίου.) Ο ίδιος ίδρυσε την ίδια χρονιά και την Μονή του Αγίου Κωνσταντίνου στον "Πύργο"......Το 1809 πέρασε από το Βασιλικό ο Άγγλος περιηγητής William Leake Λοχαγός του Αγγλικού Στρατού, που πραγματοποίησε ταξίδι στην Ελλάδα από το 1804 έως 1810. Στο βιβλίο με τις εντυπώσεις του έγραψε: «8 Ιουνίου:Έχοντας διασχίσει στις 7:23 το ποτάμι που έρχεται σε μικρή απόσταση πάνω από το Λαχανόκαστρο (Ωραιόκαστρο) και που είναι τώρα ένα καθαρό και γρήγορο ρυάκι, αν και ξηρό το μεσοκαλόκαιρο, ανεβαίνουμε μέσα από ένα δάσος από βελανιδιές και καστανιές στα Τσαραπλανά. Είναι ένα χωριό σε ωραία τοποθεσία κοντά στην κορυφή της ράχης που ανεβαίνει προς το βουνό Νεμέρτσικα (Μερόπη), ανάμεσα από υψώματα γεμάτα κοπάδια και περικυκλωμένα από αμπέλια στα οποία οι εργάτες σκάβουν την γη με δικέλια. Περνάμε μετά την κορυφή της ράχης και κατεβαίνοντας μέσα σε δάση με βελανιδιές στις 9:00 διασχίζουμε το δρόμου που έρχεται κατευθείαν από την Πρεμετή στα Ιωάννινα και στις 9:30 φθάνουμε στη Συκιά. Η Συκιά έχει 10 ή 12 σπίτια μόνο και βρίσκεται σε μια πλαγιά, πάνω από τη διασταύρωση των δύο μεγάλων παραποτάμων του Βιόσα (Αώου), που ονομάζονται Κονιτσιώτικος και Βοϊδομάτης».

Το 1886 (25 Μαρτίου) γεννήθηκε στα Τσαραπλανά ο κατά κόσμον Αριστοκλής Σπύρου και μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας ο Α΄. Από το 1912 τα Τσαραπλανά είχαν τακτική συγκοινωνία με τα Ιωάννινα και την Πρέβεζα. Τα δρομολόγια εκτελούντο με αμάξια του Τσαραπλανίτη Βασιλείου Οικονόμου (βλέπε σχετική διαφήμιση της εποχής). Υπήρξε εποχή που το Βασιλικό είχε 3 γιατρούς, 5 δασκάλους με 250 παιδιά στο δημοτικό σχολείο, 5 τσοπαναραίους για τα 3.000 αιγοπρόβατά του, 3 γελαδάρηδες , 300 υποζύγια, 3 παπάδες για τις 14 (τότε) εκκλησίες του. Οι κάτοικοι το 1895 (σύμφωνα με τα στοιχεία της Οθωμανικής διοίκησης) ήταν 1.280. Μέχρι το 1927 λειτουργούσε Σχολαρχείο.
Η πολυπόθητη απελευθέρωση ήρθε το 1913. Η αναγνώριση της κοινότητας Τσαραπλανών έγινε με το από 7-8-1919 Βασιλικό Διάταγμα   (ΦΕΚ 184/19-8-1919), ενώ με το από 12-3-1928 Διάταγμα (ΦΕΚ 81/14-5-1928) μετονομάσθηκε σε κοινότητα Βασιλικού.
Στα Τσαραπλανά δίδαξαν μεγάλες πνευματικές μορφές, όπως ο λόγιος από τις Δρυμάδες Νεάνθης, ο ερευνητής και  συγγραφέας Αθανάσιος Παπαχαρίσης, ο ιστοριοδίφης Σπ. Κοντονάσιος κ.α.
Στις δεκαετίες 1950-1960 λειτουργούσαν:
Μαθητικές κατασκηνώσεις τους θερινούς μήνες που φιλοξενούσαν περί τα 200 παιδιά σε κάθε σειρά της περιόδου.
Οικοκυρική Σχολή του Υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας που φοιτούσαν κορίτσια ηλικίας 13 έως 16 ετών.
Ταπητουργική Σχολή του Ταπητουργικού Οργανισμού του Υπουργείου Βιομηχανίας.
Γεωργικός και Δασικός Συνεταιρισμός. Σήμερα οι κάτοικοι είναι 254 (απογραφή 2001), το Δημοτικό Σχολείο έχει κλείσει, ο Αγροτικός Γιατρός έρχεται στο χωριό 3 μέρες την εβδομάδα, οι εκκλησίες έγιναν 16 και ο μοναδικός ιερέας εκτός από το Βασιλικό καλύπτει τις θρησκευτικές ανάγκες και άλλων χωριών της περιοχής. Αποτελεί δε Τοπική Κοινότητα του "Καλλικρατικού" Δήμου Πωγωνίου


[Πηγή: http://vassiliko.blogspot.gr/]

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 15:41

Αγιος Κοσμάς

Το Τοπικό Διαμέρισμα Άγιος Κοσμάς είναι ένα μικρό γραφικό χωριό κουρνιασμένο στη φούχτα τριών καταπράσινων υψωμάτων απέναντι από τα δύο γιγαντιαία βουνά της ευρύτερης περιοχής: τη Νεμέρτσικα και το Πάπιγκο. Το μεγαλύτερο από αυτά τα τρία υψώματα, που φέρει την ονομασία Άι-Λιάς, από το ομώνυμο εξωκλήσι, δεσπόζει πάνω από την κοιλάδα του Γορμού ποταμού, ο οποίος κλωθογυρίζει το χωριό από βορά και ανατολή. Η ευρύτερη περιοχή, που ανήκει στο χωριό ανέρχεται περίπου σε 8 χιλ. στρέμματα. Αποτελείται από κάθε είδος εδαφικής μορφολογίας: Κατάφυτες από κάθε λογής άγριας πυκνής χλωρίδας λοφοσειρές, που χωρίζονται με απότομες ρεματιές, εκτεταμένα δρυοδάση και λιβαδοχώραφα. Το υψόμετρο κυμαίνεται από 550 έως 775μ πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.


Το χωριό όπως προαναφέρθηκε είναι μικρό σε έκταση, αλλά έχει μεγάλο ιστορικό παρελθόν. Παλαιότερα ονομάζονταν Κακουσιοί. Οι ιστορικοί συγγραφείς αναφέρουν ότι, πριν από αρκετούς αιώνες, ήταν ακμάζουσα Κόμη και μέχρι το έτος 1635 μεταξύ των κατοίκων της περιλαμβάνονταν και ορισμένοι τιμαριούχοι (Χριστιανοί σπαχίδες). Μέχρι το έτος 1718 αποτελούνταν τουλάχιστον από δύο οικισμούς. Ο μεγαλύτερος από αυτούς, καταστράφηκε εκείνο το χρόνο από λοιμό. Έκτοτε, η τοποθεσία του ονομάζεται ‘Η άλλη χώρα’ και τα ερείπιά του διακρίνονται και σήμερα, περίπου σε απόσταση 600 μέτρων δυτικά από τον άλλο οικισμό, που βρίσκεται το χωριό. Το χωριό, παρά τη συρρίκνωση που υπέστη από αυτή την καταστροφή, εξακολούθησε να έχει σημαντική επιρροή στην ευρύτερη περιοχή, πριν, κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την κυριαρχία του Αλή Πασά. Ανέδειξε σημαντικές προσωπικότητες, όπως οι αδερφοί Καραφύλλη, που εξανάγκασαν με τα όπλα τους μπέηδες του Λαχανόκαστρου, να απομακρυνθούν από το γειτονικό χωριό και να καταφύγουν στην Κόνιτσα. Τον Μήτρο Μαρίτση που ανήκε και προσέφερε υπηρεσίες στη Φιλική Εταιρεία. Τον οπλαρχηγό του Πωγωνίου Γιάννη Δάκα, που χάρη σ΄ αυτόν και τους άνδρες του κατανικήθηκαν οι Αλβανοί αντάρτες το 1832 στη μάχη της Επισκοπής και που αργότερα μαζί με το γιο του βρήκαν μαρτυρικό θάνατο στην Πηγή Κεφαλοβρύσου. Τον Αθανάσιο Κιτσώνα, Δήμαρχο του Πωγωνίου κατά τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας και πρώτο Διοικητή του ελεύθερου Πωγωνίου το έτος 1913. Τον τελευταίο αιώνα το χωριό ανέδειξε πολλούς ανθρώπους των γραμμάτων, κυρίως εκπαιδευτικούς και ποιητές. Αυτό οφείλεται στους ευεργέτες ξενιτεμένους, οι οποίοι φρόντισαν όχι μόνο να χρηματοδοτήσουν το κτίσιμο σχολικών κτιρίων (Αρρεναγωγείο και Παρθεναγωγείο) από τα μέσα του προπερασμένου αιώνα, αλλά και να καλύψουν εσαεί το κόστος της συντήρησης των σχολείων αφήνοντας σχετικό κληροδότημα (Πορφύρης, Οικονόμου).

Το μεγάλο όμως απόκτημα του χωριού, που από αμνημονεύτων χρόνων το έκανε ξακουστό στα πέρατα της Ηπείρου, κυρίως της Βορείου, είναι η εκκλησία του. Ο Ιερός Θαυματουργός Ναός του Αγίου Νικολάου. Παλαιότερα υπήρχε η συνήθεια να μεταφέρονται στην εκκλησία και να παραμένουν σιδηροδέσμιοι για κάποιο χρονικό διάστημα οι ψυχικώς πάσχοντες (φρενοβλαβείς), προκειμένου να θεραπευτούν με τη χάρη του Αγίου. Επίσης υπήρχε συνήθεια και εξακολουθεί έστω και περιορισμένα να υπάρχει, να επισκέπτονται την εκκλησία και να κοιμούνται μέσα πλήθη πιστών, ακόμη και από άγνωστα μακρινά χωριά. Ειδικά κάθε παραμονή του Τιμίου Σταυρού(14 Σεπτεμβρίου) η προσέλευση ήταν ιδιαίτερα πολυπληθής. Μέχρι τα τέλη του προπερασμένου αιώνα υπήρχε στη θέση παμπάλαιος Βυζαντινός Ναός. Το 1905 κτίστηκε νέα Βασιλική σύγχρονου ρυθμού. Παρέμειναν όμως το κωδωνοστάσιο και τα κελιά. Επίσης διατηρήθηκαν το ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο του ναού (τέμπλο) με όλες τις εικόνες (Δεσποτικές, Απόστολοι, Δωδεκάορτο) καθώς και διάφορα άλλα κειμήλια.

Σήμερα στο χωριό εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά πετρόκτιστα αρχοντικά σπίτια. Βεβαίως τα περισσότερα από αυτά, που οι γνωστές συγκυρίες και οι σύγχρονες συνθήκες διαβίωσης ανάγκασαν τους ιδιοκτήτες τους να τα εγκαταλείψουν, έχουν υποστεί διάφορες αλλοιώσεις από ατυχείς αλλά αναγκαίες επεμβάσεις. Οι αλλοιώσεις αυτές είναι αναστρέψιμες. Χρειάζεται όμως η κρατική μέριμνα, διότι είναι κρίμα να χαθεί αυτός ο μοναδικός παραδοσιακός θησαυρός.

Μέσα στο χωριό εκτός από την εκκλησία μπορεί κάποιος να επισκεφτεί την δεντροφυτεμένη όμορφη κεντρική πλατεία. Να καθίσει κάτω από τον υπεραιωνόβιο πλάτανο και να απολαύσει τόσο την θαυμάσια θέα της Νεμέρτσικας, όσο και τα εκλεκτά μεζεδάκια του Κοινοτικού Καφενείου. Μπορεί επίσης να επισκεφτεί το Πολιτιστικό Κέντρο, όπου εκτίθενται διάφορα στοιχεία σχετικά με την ιστορία και την παράδοση του χωριού. Γύρω από το χωριό υπάρχουν περιοχές με καταπληκτική πανοραμική θέα. Ενδεικτικά αναφέρονται το ύψωμα Κούλα, το Κιόσκι, το Τσαΐρι και ο Άι – Λιάς. Επίσης υπάρχουν πάρα πολλά μονοπάτια και κυκλικές διαδρομές που οδηγούν σε πολύ ενδιαφέρουσες τοποθεσίες, όπου κυριαρχεί η άγρια φυσική ομορφιά.

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 15:34

Χρυσόρραχη

Η Χρυσορράχη είναι ορεινό χωριό του νομού Ιωαννίνων. Βρίσκεται 41 χιλιόμετρα βόρεια των Ιωαννίνων και σε υψόμετρο 552 μέτρων. Διοικητικά ανήκει στο δήμο Καλπακίου. Απέχει από τα Ιωάννινα 41 χιλιόμετρα, από Αθήνα (μέσω γέφυρας Ρίου) 472 χλμ. και από Θεσσαλονίκη (μέσω Κοζάνης) 310 χλμ.

Σύμφωνα με την απογραφή του 2001 το χωριό έχει μόνιμο πληθυσμό 148 ατόμων και η βασική ασχολία των κατοίκων είναι η κτηνοτροφία. Η Χρυσορράχη είναι από τα ελάχιστα χωριά του νομού που αριθμούν τόσες εκκλησίες (Αγίας Τριάδος, Ταξιαρχών, Προφήτη Ηλία, Αγίου Αθανασίου, Παναγίας, Αγίας Παρασκευής, Αγίου Γεωργίου, Αγίου Κωνσταντίνου), από τις οποίες οι πέντε πρώτες έχουν χαρακτηριστεί μνημεία. Η κεντρική εκκλησία της Αγίας Τριάδος, η ογκωδέστερη από όλες τις εκκλησίες των όμορων δήμων και όχι μόνο, χτίστηκε το 1871. Η μονή του Αγίου Αθανασίου, μετόχι, άλλοτε, (μετά τον 16ο αιώνα και μέχρι το 1718) της Ευαγγελίστριας Σωσίνου, βρίσκεται προς τα Βόρεια του χωριού σε πυκνό πουρναρόδασος.

Από τα μέσα τουλάχιστον του περασμένου αιώνα το χωριό διατηρούσε σχολείο των κοινών γραμμάτων και προς τα τέλη του και ελληνικό Τριτάξιο (Σχολαρχείο),το οποίο μετά το 1929 στεγάζεται στο  υπάρχων παλιό πέτρινο κτίριο ,που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και που χτίστηκε με χρήματα της μονής του Αγίου Αθανασίου, ύστερα από την πώληση των αιγοπροβάτων. Το κτίριο ,σήμερα, φιλοξενεί το γραφείο του Πολιτιστικού Συλλόγου, το Στέκι της Νεολαίας, τη Δανειστική Βιβλιοθήκη, το Λαογραφικό Μουσείο, τον Ξενώνα και το Ιατρείο. Απέναντι από το σχολείο, στον ίδιο χώρο, είναι το πολιτιστικό κέντρο ,που λειτουργεί  και σαν καφενείο, όπου μπορεί κανείς να απολαύσει πικάντικους παραδοσιακούς μεζέδες και ντόπιο τσίπουρο.Δυτικά, πάνω από το χωριό σώζονται ερείπια αρχαίου κάστρου των Μολλοσών (Ακρόπολη Χρυσόρραχης).

Τοπωνύμιο

Το 1927, η κοινότητα απέκτησε το νέο όνομα Χρυσορράχη, αντί του Ζαγόριανη που ίσχυε μέχρι τότε.[1] Ο Λαμπρίδης [2] το αναφέρει με τον τύπο Ζαγοριανή αλλά και Ζαγόριανη παρακάτω, τοπωνύμιο το οποίο ερμηνεύει ως οπισθοβούνιο ή επιβούνιο. Κατά το Vasmar, το τοπωνύμιο Ζαγόριανη προέρχεται από την σλάβικη λέξη Zagorjane ("αυτός που κατοικεί πίσω από τα δάση") και αυτό από το τοπωνύμιο Zagori και την δηλωτική κατοίκων ενός τόπου, κατάληξη -jani. Από όλα αυτά συνάγεται ότι το όνομα Ζαγόριανη (= οπισθοβούνιος  δόθηκε πιθανότατα από τους πίσω, την δυτική πλευρά εγκατασταθέντες σλάβους στην κοιλάδα του Άνω Καλαμά.

Ιστορικό

Για πρώτη φορά το χωριό Ζαγόριανη αναφέρεται το 1431, όταν παραδόθηκε η πόλη των Ιωαννίνων στον Σινάν Πασά, που δόθηκε ως τιμάριο στην Βαλιδέ Σουλτάνα (μητέρα του εκάστοτε Σουλτάνου).{{πηγή} Ο Αλή Πασάς αρπάζοντας το, το έκανε τσιφλίκι του, για να περιέλθει μετά τον θάνατό του στο δημόσιο, έγινε δηλαδή ιμπλιάκι, σύμφωνα με επίσημη μαρτυρία του 1850 υπογραφόμενη από τους μουχμπίρηδές του και των περιχώρων:

[...]εσυνάχθημεν εις το κοτζέκι του ιμπλιακιού Ζαγόριανης κατέμπροσθεν του εις τον ενδοξότατον Αμπντουραήμ εφένδην τον μεμούρηντου αυθεντός μας και του ιερού Μιτζλισιού...

Τον «τιμαλφή της ιδιοκτησίας τίτλον» τον απέκτησε μόλις το 1922, όπως και τα υπόλοιπα 79 ιμπλιακοποιημένα κεφαλοχώρια της Ηπείρου. Κατά τον Αραβαντινό (1856) το χωριό είχε "οίκους χριστιανικούς" 48 και "στεφάνια" 80. Υπάγονταν στην επισκοπή Βελλάς και Κόνιτσας και ήταν ιμπλιάκι.

Ο ευρύχωρος νάρθηκας της εκκλησίας της Αγίας Τριάδος χρησιμοποιούνταν ως το 1929 σαν διδακτήριο με τρεις δασκάλους.Ο γυναικωνίτης του ναού διαμορφώθηκε κατάλληλα και μετατράπηκε σε Εκκλησιαστικό Μουσείο, όπου σε ειδικές προθήκες φυλάσσονται ασφαλισμένα εκκλησιαστικά μνημεία (εικόνες, ιερά σκεύη, βιβλία κ.λ.π.). Η των Ταξιαρχών, η αρχαιότερη, ανηγέρθη "ΕΠΕΤΟΥΣ ΖΟΕ (=1567)". Η μονή του Αγίου Αθανασίου, μετόχι, άλλοτε, (μετά τον 16ο αιώνα και μέχρι το 1718) της Ευαγγελίστριας Σωσίνου είναι προς τα Βόρεια του χωριού σε πυκνό πουρναρόδασος, 

Από τα μέσα τουλάχιστον του περασμένου αιώνα το χωριό διατηρούσε σχολείο των κοινών γραμμάτων και προς τα τέλη του και ελληνικό Τριτάξιο (Σχολαρχείο), το οποίο μετά το 1929 στεγάζεται στο υπάρχον παλιό πέτρινο κτίριο, που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και που χτίστηκε με χρήματα της μονής του Αγίου Αθανασίου, ύστερα από την πώληση των αιγοπροβάτων. Το κτίριο, σήμερα, φιλοξενεί το γραφείο του Πολιτιστικού Συλλόγου, το Στέκι της Νεολαίας, τη Δανειστική Βιβλιοθήκη, το Λαογραφικό Μουσείο, τον Ξενώνα και το Ιατρείο. Απέναντι από το σχολείο, στον ίδιο χώρο, είναι το πολιτιστικό κέντρο, που λειτουργεί και σαν καφενείο. Δυτικά, πάνω από το χωριό σώζονται ερείπια αρχαίου κάστρου των Μολοσσών.

Αξιοθέατα

Ακρόπολη (Καστρί) Χρυσορράχης

Δυτικά, πάνω από το χωριό στο «Καστρί», σώζονται ερείπια αρχαίου κάστρου των Μολοσσών, θέση από την οποία επόπτευαν και έλεγχαν το εύφορο λεκανοπέδιο του Καλαμά, αλλά και τις όποιες διαθέσεις του άλλου ηπειρωτικού φίλου, των Χαόνων. Ο τρόπος χτισίματος είναι ο ίδιος με της Δωδώνης και είναι το τελευταίο από μια σειρά παρόμοιων από την Δωδώνη έως εδώ διάστημα[3]. Εδώ ο Αραβαντινός τοποθετεί την πόλη Βούνειμα «κληθείσαν ούτω δια το νέμεσθαι, βόας εξαιρέτους εν τη θέση ταύτη», επειδή γειτονεύει με την απέναντι Τράμπυα στη θέση της Παλαιογκρίμπιανης, συμφωνώντας έτσι με το Στέφανο Βυζάντιο, ο οποίος τοποθετεί τα Βούνειμα «πόλιν της Ηπείρου πλησίον της Τραμπύας», τα οποία «Λαβών χρησμόν ο Οδησσεύς ελθών προς άνδρας, οι ουκ οίασι, βούν ουν θύσας έκτισε.....»

Μονή Αγίου Αθανασίου Χρυσορράχης (Ζαγοριάνης)

Η μονή του Αγίου Αθανασίου στα βόρεια του χωριού της Χρυσόρραχης, μέσα σε πυκνό πουρναρόδασος, φρουριακού τύπου με ψηλό μαντρότοιχο, μετόχι άλλοτε, (μετά τον 16ο αιώνα και μέχρι το 1718) της Ευαγγελίστριας Σωσίνου, ο ναός της οποίας, μονόκλιτη βασιλική, καμαρόσκεπη και κατάγραφη (διπλή αγιογράφηση) ιστορήθηκε το έτος ΑΨΜ (=1740) «δια χειρός αμαρτωλού Νικολάου», που αγιογράφησε και μονή των Μετεώρων και συμπληρώθηκε το 1756 από τους Καπεσοβίτες Ιωάννη και Αναστάσιο. Στην εσωτερική γραφική και ήσυχη αυλή του μοναστηριού υπάρχουν τα κελιά, η Τράπεζα και η Στέρνα, χτισμένη και αυτή το 1756.Σύμφωνα με ενυπόγραφη δήλωση των μουχταροδημογερόντων του (28 Οκτωβρίου 1865), το μοναστήρι είχε στην κατοχή του «εξ αμνημονεύτων χρόνων» 54 χωράφια 204 στρεμμάτων από τα οποία έδινε μόνο το δέκατον «εις τους κατά καιρόν σπαχήδες του τόπου μας, Ομέρ αγά Πέτα και λοιπούς κατά τα μπεράτια των. Αφού δε, καταλήγει, συνεστήθη το βασιλικόν τανζιμάτ εις τα μέρη μας δίδετε το δέκατον εις τον βασιλικόν χαζνέν...»

Από τα έσοδα της μονής πληρώνονταν και ο εκάστοτε «ελληνοδιδάσκαλος», που δίδασκε στο σχολείο του χωριού. Η μονή πανηγυρίζει με παράθεση δείπνου κοινού, παλαιοκαιρίσια μαγειρίτσα, το πρώτο Σαββατοκύριακο μετά το Δεκαπενταύγουστο, γιορτή της 1η Σεπτεμβρίου του Αγίου Συμεών του Σπηλίτη, η κάρα του οποίου ανήκει στην μονή και ήρθε από την Κωνσταντινούπολη, άγνωστο πότε.

Ναός Αγίας Τριάδας Χρυσορράχης

Η εκκλησία αυτή είναι η κεντρική του χωριού και η ογκωδέστερη από όλες τις άλλες.  Χτίστηκε το 1781 και ο ευρύχωρος νάρθηκάς της χρησιμοποιούνταν ως το 1929 ως διδακτήριο με τρεις δασκάλους.

Παραπομπές

  1. Πανδέκτης - Μετονομασίες οικισμών
  2. Αγαθοεργήματα και Κουρεντιανά
  3. N. Hammond, "Epirus" Oxford 1967

   
 
  
Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 15:29

Νεγράδες

Γενικά στοιχεία

Οι Νεγράδες είναι ένα χωριό που βρίσκεται σε υψόμετρο 680 μ. και είναι καθαρά γεωργοκτηνοτροφικό. Οι μόνιμοι κάτοικοι που ζουν σήμερα στο χωριό αριθμούνται περίπου στους 130. Βρίσκεται 3 χλμ δυτικά της εθνικής οδού Ιωαννίνων - Κοζάνης.

 Ονοματολογία

Το όνομα του χωριού σχηματίζεται από την λέξη Νέγρης και την κατάληξη πληθυντικού αριθμού -άδες. Το επώνυμο Νέγρης προέρχεται από την ιταλική λέξη Negri (=μαύρος). Παρόλα αυτά, κατά την γνώμη των περισσότερων ιστορικών, το όνομα του δόθηκε από τον πρώτο γαιοκτήμονα ή οικιστή, που λεγόταν Νεγκαράς ή Νεγράς.

 Ιστορία

Γενέτειρα του, που όμως αμφισβητείται, θεωρείται η πόλη της Φωτικής, που ήταν χτισμένη στην θέση Καστρί. Με την καταστροφή της Φωτικής το 552μ.Χ. από τον βασιλιά των Οστρογότθων Τωτήλα, φανερώνεται στην ίδια θέση η πόλη της Βελλάς. Η Βελλά, έδρα Δεσπότη, για αρκετά χρόνια γίνεται μια από τις σπουδαιότερες πόλεις της Ηπείρου. Στα 1458μ.Χ. αρνούμενη να παραδοθεί στους Τούρκους, πολιορκείται από τον Τούρκο Γιακούη Πασά και αφού κυριεύεται, καταστρέφεται. Οι κάτοικοι που απόμειναν πηγαίνουν στην Άνω Βελλά, που γίνεται τώρα η νέα έδρα του Δεσπότη, στα Άνω και Κάτω Πεδινά και στο Παλιοχώρι. Η πρώτη θέση του οικισμού Νεγράδων ήταν η τοποθεσία «Παλιοχώρι». Για πρώτη φορά το όνομα του χωριού αναφέρεται στο Χρυσόβουλο του βυζαντινοσέρβου Δεσπότη της Ηπείρου Συμεών του Παλαιολόγου, που εκδόθηκε το 1361μ.Χ. και αφορούσε κυριαρχικά δικαιώματα.

Αξιοθέατα

Ανηφορίζοντας προς το κέντρο του χωριού ο επισκέπτης οδηγήται στην κεντρική πλακόστρωτη πλατεία. Το πέτρινο σχολείο, η κεντρική εκκλησία που είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, και το μικρό παραδοσιακό καφενείο με το ντόπιο τσίπουρο είναι τα κυριότερα αξιοθέατα.

 

 
Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 15:28

Μαυροβούνι

Σε μικρή απόσταση από τα Άνω Ραβένια και σε υψόμετρο 800μ., συναντά κανείς το πιο μικρό χωριό,το μπαλκόνι του Δήμου, το Μαυροβούνι. Το όνομα του χωριού προέρχεται από την σύνθεση του επιθέτου «μαύρος» και του ουσιαστικού «βουνό». Αυτό μπορεί επίσης να θεωρηθεί και ως μετάφραση της τουρκικής λέξης Karadag, «kara=μαύρος και dag=βουνό».  Παλιότερα ήταν ένα από τα 46 χωριά του Ζαγορίου και στην τωρινή του θέση χτίστηκε μετά το 1706, όταν ο απόγονος του αρνήθρισκου Ισαήμ Αληζότ Πασάς -όπως αναφέρει ο ιστορικός Λαμπρίδης- "επέρασε δια πυρός και μαχαίρας τους κατοίκους του Μαυροβουνίου, για να αρπάξει την ευφορότατην πεδιάδα...". Αυτό συμπίπτει και με την προφορική παράδοση. 

Πριν το 1900 το χωριό διατηρούσε σχολείο, όπως και άλλα χωριά της περιοχής. Το 1928 χτίστηκε το σημερινό σχολείο, το οποίο προπολεμικά είχε πάνω από 40 μαθητές. Παλαιότερα και μέχρι το 1970 οι κάτοικοι ασχολούνταν με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Στον εμφύλιο, λόγω της στρατηγικής θέσης του χωριού, έγιναν σκληρές μάχες τα Χριστούγεννα του 1947 με πολλά θύματα από τον Εθνικό και Δημοκρατικό Στρατό. Μετά την κατοχή οι κάτοικοι μαζικά εγκατέλειψαν τις πατρογονικές τους εστίες παρασυρόμενοι από το γενικό κλίμα μετανάστευσης. Σήμερα οι κάτοικοι λιγοστεύουν τους χειμερινούς μήνες και αυξάνονται τους καλοκαιρινούς. Με τους παραθεριστές που έρχονται να περάσουν ευχάριστες στιγμές σε έναν ιδανικό τόπο.  Οι λιγοστοί κάτοικοι στο παραδοσιακό καφενείο σε καλωσορίζουν προσφέροντας σου σπιτικά γλυκά και τσίπουρο. Από τον Προφήτη Ηλία, την κεντρική εκκλησία, που χτίστηκε το 1747, αγναντεύεις όλες τις κορυφές της Πίνδου, την θρυλική Γκραμπάλα, το Καλπάκι και τον Κασιδιάρη.

Πηγαίνοντας πάντα βόρεια περνάς μέσα από ένα μεγάλο και πυκνό δάσος βελανιδιάς. Μέσα σε αυτό βρίσκουν καταφύγιο πολλά είδη της άγριας πανίδας της περιοχής όπως λύκοι, αγριογούρουνα, λαγοί, αλεπούδες, κουνάβια, σκίουροι και πολλά είδη πουλιών.

 

(κείμενα Ν.Κατσένης)

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 15:26

Κάτω Ραβένια

Γενικά στοιχεία

Σε υψόμετρο 560μ. βρίσκεται το χωριό Κάτω Ραβένια το οποίο είναι περιτριγυρισμένο από δάση και ακαλλιέργητη έκταση. Είναι χτισμένο σε ομαλό και πολύ βατό μέρος. Το 1912 το χωριό αριθμούσε 100 οικογένειες και 622 κατοίκους. Ο αριθμός αυτός με το πέρασμα των χρόνων μειώθηκε αρκετά με αποτέλεσμα σήμερα να υπάρχουν 30 οικογένειες και 75-80 μόνιμοι κάτοικοι. Αποτελεί το ησυχαστήριο της περιοχής με πολύ καλό κλίμα, με φιλόξενους και ευγενικούς ανθρώπους. Έχει θέα προς την Τύμφη, τον κάμπο του Παρακαλάμου, το Καλπάκι και προς τα βουνά Κασιδίαρης και Νεμέρτσικα.

Ονοματολογία

Η ονομασία του χωριού έχει απασχολήσει πολλούς. Έτσι το Υπουργείο Εσωτερικών το 1927 όρισε Συμβούλιο Τοπωνυμιών για την ονομασία διάφορων χωριών που έφεραν Τουρκικά η Σλάβικα ονόματα. Για τα Κάτω Ραβένια η μεν λέξη «κάτω» μπήκε σε αντιδιαστολή με την λέξη «άνω» και είναι καθαρά Ελληνική. Αμφισβητήθηκε η δεύτερη λέξη «Ραβένια» η οποία μένει ακαθόριστη διότι συγχέεται η Σλαβική, η Ελληνική και η Τουρκική γλώσσα. Σε πολλά σημεία της Ελλάδας υπάρχει η λέξη «Ραβένια ή Ρεβένια». Το Συμβούλιο τοπωνυμιών αποφάσισε να ονομάσει τα Άνω Ραβένια με το όνομα «Καλλιθέα» και τα Κάτω Ραβένια απλώς «Ραβένια». Υπήρξαν όμως αντιδράσεις των κατοίκων του χωριού και έτσι παρέμεινε η ονομασία Άνω και Κάτω Ραβένια [1].

Αξιοθέατα

Το χωριό έχει δυο εκκλησίες, τον Άγιο Νικόλαο, μονόκλιτη εκκλησία με χαγιάτι που είναι και η παλαιότερη (χρονολογείται στον 18ο αιώνα). Το τέμπλο της κοσμείται από εικόνες των 12 Αποστόλων και σύμφωνα με επιγραφή χρονολογείται στο 1773. Δίπλα της βρίσκεται, η νεότερη, της Γέννησης της Θεοτόκου. Είναι τρίκλιτη και είναι η κεντρική εκκλησία του χωριού, που χτίστηκε το 1910 . Εκεί υπάρχει ομώνυμη φορητή εικόνα, σχετικά μεγάλων διαστάσεων, σε προσκυνητάρι, ζωγραφισμένη από Χιονιαδίτες ζωγράφους το 1819 [2]..

Η Περιοχή Αγιοί είναι μοναδική σε ομορφιά. Εδώ μέσα σε μια σπηλιά λειτούργησε το ξακουστό Μοναστήρι, με το οποίο είναι συνυφασμένο και το γνωστό δημοτικό τραγούδι "Πάπα-Γιώργης"(...όλα τα κάστρα πάτησε κι όλα τα μοναστήρια / το μοναστήρι στους Αγίους δεν μπορεί να πατήσει...). Δίπλα στο Μοναστήρι υπάρχει το φαράγγι του Γορμού, παραπόταμου του Καλαμά, το οποίο αποτελεί ένα μοναδικό μνημείο της φύσης με την πλούσια χλωρίδα και πανίδα που διαθέτει. Για τους λάτρεις της πεζοπορίας αποτελεί μια πρόκληση και κατά τους χειμερινούς μήνες τα νερά του Γορμού προσφέρονται για ραφτιγκ [3]. Το μικρό μαγαζάκι στην όχθη του σου προσφέρει ξεκούραση και δροσιά τα ζεστά μεσημέρια του καλοκαιριού.

Παραπομπές

  1. Ν. Κατσένης
  2. Ν. Κατσένης
  3. Ν. Κατσένης

 

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 15:03

Καλπάκι

Γενικά στοιχεία

Το Καλπάκι πριν τον πόλεμο του 1940 ήταν σχεδόν ακατοίκητο. Υπήρχαν λίγες καλύβες και ένα-δυο καφενεία για τους περαστικούς στρατιώτες που είχαν έξοδο από το στρατόπεδο που βρίσκεται λίγο πριν το Καλπάκι. Σε αυτό στέλνονταν οι στρατιώτες προς αναμόρφωση. Είναι γνωστό για την ιστορία του κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (Μάχη του Καλπακίου) κατά την εισβολή των Ιταλών.

Σήμερα το Καλπάκι είναι η έδρα του Δήμου Πωγωνίου. Αποτελεί σπουδαίο συγκοινωνιακό κόμβο όπου και οφείλει την συνεχόμενη ανάπτυξή του. Ενδεικτικά αναφέρουμε το εργοστάσιο εμφιαλώσεως νερού και αναψυκτικών, τα σύγχρονα θερμοκήπια ευρωπαϊκών προδιαγραφών, τις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος (φωτοβολταικά) κ.τ.λ., τα οποία προσδίδουν αναπτυξιακή δυναμική. Παρά τη δυσμενή τάση της υπαίθρου αποτελεί οικισμό που συνεχώς συγκεντρώνει κατοίκους από τα γύρω ορεινά χωριά και διάφορα επαγγέλματα. Διαθέτει όλα τα είδη καταστημάτων, εστιατόρια, ταβέρνες, ξενώνες και διάφορες υπηρεσίες. Το Καλπάκι αποκτά τελικά, σημαντικό ρόλο στην οργάνωση του χώρου της ευρύτερης περιοχής Πωγωνίου [1].

  Ιστορικά Αξιοθέατα

Στην πλαγιά του λόφου προφήτης Ηλίας, το καλοδιατηριμένο ΟΧΙ θυμίζει την εποχή και το έπος του '40. Στην είσοδο του Καλπακίου υπάρχει το Πολεμικό Μουσείο όπου το επισκέπτονται χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Οι στρατιώτες ξεναγοί λύνουν τις απορίες των επισκεπτών σχετικά με τα γεγονότα του πολέμου και υπαρχουν πλούσια εκθέματα, γραφική και ηχητική αναπαράσταση της μάχης του Καλπακίου.

Μετά την οχυρωματική τάφρο υπάρχει η σπηλιά όπου χρησιμοποιήθηκε ως Στρατηγείο του Διοικητή της 8ης Μεραρχίας κατά τη διάρκεια του πολέμου. Την είσοδο της σπηλιάς κοσμεί η προτομή του Κατσιμήτρου Χαράλαμπου, που με την πίστη του να υπερασπιστεί τη γραμμή άμυνας Ελαίας - Καλαμά καθήλωσε τις Ιταλικές δυνάμεις στο Καλπάκι [2]. Πάνω από τον οικισμό και στον λόφο Σειλητούρια δεσπόζει το γιγάντιο μπρούτζινο άγαλμα του πολεμιστή στρατιώτη του '40. [3]

  Μάχη του Καλπακίου

Παραμονές του 1940 η 8η Μεραρχία Ηπείρου με επικεφαλής τον υποστράτηγο Κατσιμήτρο Χαράλαμπο οργάνωσε την άμυνα στα γύρω υψώματα της Γκραμπάλας, της Ασόνισσας, της Βελλάς και των Γρεμισιών. Στο ύψωμα της Βελλάς διασώζονται μέχρι σήμερα τα ίχνη των χαρακωμάτων. Ο υποστράτηγος Κατσιμήτρος, παρά τις αντίθετες απόψεις του Γενικού Επιτελείου που προέβλεπε άμυνα στα Τζουμέρκα, διέταξε να κρατήσει την γραμμή άμυνας στο Καλπάκι μέχρι εσχάτων. Πέτυχε να αναχαιτίσει την Ιταλική εισβολή και στις 10 Νοεμβρίου 1940 η 8η Μεραρχία πέρασε από την άμυνα στην επίθεση. Ιδιαίτερα στα υψώματα της Γκραμπάλας, ανατολικά του Καλπακίου, έγιναν οι πιο αιματηρές συγκρούσεις. Στην πλαγιά του λόφου προφήτης Ηλίας, το καλοδιατηριμένο ΟΧΙ θυμίζει την εποχή εκείνη. Στην είσοδο του Καλπακίου υπάρχει το Πολεμικό Μουσείο του '40. Οι στρατιώτες ξεναγοί λύνουν τις απορίες των επισκεπτών σχετικά με τα γεγονότα του πολέμου και υπάρχουν πλούσια εκθέματα, γραφική και ηχητική αναπαράσταση της μάχης του Καλπακίου [4].

Παραπομπές

  1. Ν. Κατσένης
  2. Ν. Κατσένης
  3. http://www.pogoni.gr/index.php?option=com_k2&view=itemlist&layout=category&task=category&id=12&Itemid=71 Η μάχη του Καλπακίου]
  4. Ν. Κατσένης

 

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 14:59

Δολιανά

Αξιοθέατα

Τα Δολιανά είναι χωριό του νομού Ιωαννίνων., 2 χλμ από τον οδικό άξονα Ιωαννίνων-Κακαβιάς (σύνορα Ελλάδας - Αλβανίας).Είναι ένα από τα μεγαλύτερα και παλιότερα χωριά του Δήμου Πωγωνίου περιτριγυρισμένο από δάση βελανιδιάς. Είναι χτισμένο πάνω σε πέντε λόφους από τους οποίους είναι ορατή ολόκληρη την κοιλάδα του Ποταμού Καλαμά, θεωρείται δε το πνευματικό κέντρο ολόκληρης της περιοχής. Το όνομα του χωριού αναφέρεται [1]με την σημασία «τόπος χαμηλός» και ετυμολογείται [2] από την σλαβική λέξη Doljane «ο κάτοικος της κοιλάδας».

  Ιστορία

Ο πρώτος πυρήνας εγκαταστάθηκε εδώ πριν το 1480 μ.Χ. Τα Δολιανά ανήκαν στα προνομιούχα χωριά του Ζαγορίου, αναπτύχθηκαν γρήγορα και απέκτησαν την φήμη του πλούσιου χωριού. Ο Αλή Πασάς το 1792 το απέσπασε από το Ζαγόρι και το έκανε τσιφλίκι του, υποχρεώνοντας έτσι τους κατοίκους του να γίνουν από αφέντες, γεωργοί στην δούλεψη των Τούρκων. Αυτό το γεγονός δεν αποθάρρυνε τους Δολιανίτες να αναπτύξουν αξιοζήλευτες πρωτοβουλίες. Τότε ιδρύονται τα πρώτα σχολεία, πολλοί ξενιτεύονται για σπουδές στην Ιταλία ή για αναζήτηση μιας καλύτερης τύχης στην Μολδοβλαχία.Σαν κοινότητα αναγνωρίστηκε το 1919 με βασιλικό διάταγμα.

  Αξιοθέτα

Στην είσοδο του χωριού υπάρχει ένα από τα πιο παλιά μνημεία βυζαντινής εποχής. Είναι ο Άγιος Δημήτριος παλιό Μετόχι, που χτίστηκε σύμφωνα με εντοιχισμένη επιγραφή το 1127 μ.Χ. Ανάμεσα στα σχολεία Δημοτικό και Γυμνάσιο - Λύκειο δεσπόζει η προτομή του μεγάλου δασκάλου του Γένους Γεωργίου Γενναδίου. Δίπλα του στέκει ακόμη το "πουρνάρι του πάτερ-Κοσμά" με μαρμάρινη επιγραφή "εδώ μίλησε ο άγιος Κοσμάς το 1776". Στην πλατεία υπάρχει η κεντρική εκκλησία αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου, η οποία χτίστηκε μετά από υπόδειξη του πάτερ Κοσμά, στα 1790 και με χρηματική βοήθεια του Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Η πέτρινη εκκλησία με το ξυλόγλυπτο τέμπλο και την καθολική του εσωτερική αγιογράφησή του προκαλεί δέος και θαυμασμό στον επισκέπτη. Εντός του οικισμού υπάρχουν πολλά διώροφα και τριώροφα καλοδιατηρημένα αρχοντικά που μαρτυρούν μια πλούσιας και αποδοτικής γεωργίας, κτηνοτροφίας και αμπελοκαλλιέργειας. Στη θέση "Λυκοσκούφι" είναι ορατό τα υπέροχο τοπία της Τύμφης. Το μοναστήρι του Αγίου Ιακώβου χτίστηκε τον 12ο αιώνα και πήρε το όνομα του από τον πρώτο ηγούμενο της μονής. Είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και υπήρξε το πρώτο κέντρο αγιογραφίας στην περιοχή, όπου μαθήτευσαν πολλοί Δολιανίτες και όχι μόνο αγιογράφοι.

 

  Παραπομπές

  1. Λαμπρίδης
  2. Vasmer

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 14:57

Γερόπλατανος

Γενικά

Ο Γεροπλάτανος απέχει από τα Ιωάννινα 47χλμ και έχει σήμερα 100 περίπου μόνιμους κατοίκους . Βρίσκεται σε μια καταπράσινη περιοχή που αποτελεί κυνηγότοπο πολύ κοντά στον Εθνικό Δρυμό του Βίκου. Τα πλούσια εδάφη της διασχίζει ο ποταμός Βοϊδομάτης, ένα από τα καθαρότερα ποτάμια της Ελλάδας οπου ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το μοναδικό φυσικό τοπίο κάνοντας συγχρόνως διάφορα σπορ που προσφέρονται στην περιοχή αυτή όπως, κυνήγι, ψάρεμα, ορειβασία, και κανόε - καγιάκ.

  Ιστορία

Το πότε ακριβώς χτίστηκε είναι δύσκολο να απαντηθεί αφού δεν υπάρχουν ακριβή ιστορικά στοιχεία. Η ίδρυσή του πιθανολογείται μεταξύ του 1690 μέχρι 1706. Το χωριό επί Τουρκοκρατίας ονομάζονταν Τσιοφλίκι και πιο παλιά λεγόταν Βιχάνι και ανήκε στα 45 χωριά του Ζαγορίου. Γεροπλάτανος ονομάστηκε μετά το 1927 και πήρε το όνομα αυτό ίσως από τον γερό-πλάτανο που δεσπόζει στην πλατεία του χωριού [1].

  Αξιοθέτατα

Το λαογραφικό μουσείο, το οποίο στεγάζεται στο πολύ αξιόλογο από αρχιτεκτονικής άποψης και θέσης παλιό πέτρινο σχολείο, η καταπράσινη περιοχή του Μαρίνου ( Δάσος Μαρίνου) με τα αιωνόβια δέντρα, όπου βρίσκεται η κεντρική εκκλησία του χωριού Άγιος Νικόλαος, καθώς επίσης και τα γραφικά ξωκλήσια του Αγίου Παντελεήμονα και της Παναγίας στον Βοϊδομάτη είναι αξιοθέατα που αξιζει κάποιος να επισκευθεί. Στη θέση Βίγλα που βρίσκεται εξω απο τον οικισμό του Γεροπλατάνου, υπάρχει το μνημείο των πεσόντων αγωνιστών του 1940, αλλά αξιόλογη είναι και η θέα που προσφέρει οπου ο επισκέπτης μπορεί να δεί την Κόνιτσα, την άγρια ομορφιά της Αστράκα και κοντά της το περίφημο και ξακουστό Φαράγγι του Βίκου. Το χωριό πανηγυρίζει στις 27 και 28 Ιουλίου στην γιορτή του Αγίου Παντελεήμονα. Ένα ακόμα χαρακτηριστικό του χωριού είναι ένα έθιμο το οποίο οι κάτοικοι διατηρούν ακόμα και σήμερα. Την ημέρα των Θεοφανείων γίνεται το «ζιαφέτι». Το «ζιαφέτι» είναι ένα κοινό τραπέζι, όλων των κατοίκων που το οργάνωνε η εκκλησιαστική επιτροπή από τα χρήματα που πρόσφεραν οι κάτοικοι το πρωί υπέρ της εκκλησίας, έθιμο το οποίο έχει τις ρίζες του στην εποχή της Τουρκοκρατίας[2]..

 

  Παραπομπές

  1. Ν. Κατσένης
  2. Ν. Κατσένης

Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011 14:53

Ανω Ραβένια

Τα Άνω Ραβένια είναι χωριό του νομού Ιωαννίνων. Διοικητικά ανήκε στον Καποδιστριακό Δήμο Καλπακίου και σήμερα ανήκει στον Καλλικρατικό Δήμο Πωγωνίου. Εχει έκταση 15,7 km2, πλυθησμό 140 κατοίκους και το μέσο υψόμετρό του είναι 640m.

Γενικά

Είναι αμφιθεατρικά χτισμένο σε πλαγιά, στους πρόποδες του λόφου Γκιώνη και σε υψόμετρο περίπου 640μ. Πριν δημιουργηθεί ο οικισμός υπήρχαν πολλοί συνοικισμοί των οποίων σώζονται μέχρι σήμερα μόνο οι ονομασίες (Κάτω Χώρα, Άνω Χώρα, Καβαλάρης, κ.τ.λ.). Το κλίμα είναι υγιεινό και ξηρό λόγω του πετρώδους εδάφους και της καθαρής ατμόσφαιρας που οφείλεται στο υψόμετρο και τα πολλά δάση που το περιβάλλουν.

Τη δεκαετία 1960 τα Άνω Ραβένια είχαν περισσότερους από 400 μόνιμους κατοίκους, που ασχολούνταν με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Σημαντική θέση κατείχε και η αμπελοκαλλιέργεια. Σήμερα υπάρχουν περίπου 100 μόνιμοι κάτοικοι ως επί το πλείστον συνταξιούχοι αλλά και αρκετοί νέοι που ασχολούνται με την γεωργία, την κτηνοτροφία και την υλοτομία.

Ιστορία

Ετυμολογία

Η ονομασία (Άνω Ραβένια), προέρχεται[1] από το αρχαίο επίρρημα «ράον» και το ρήμα «Βαίνω», που σημαίνει «εύκολα διαβαίνω. περνώ». Σύμφωνα με άλλη απόψη [2], η ονομασία προέρχεται από το αρχαίο σλαβικό tavbnb. που σημαίνει «ομαλό, επίπεδο μέρος». Συνεπώς όποια θεωρία και αν υιοθετηθεί ΡαΒένια σημαίνει ευκολοδιάΒατο. ομαλό μέρος.

Δημιουργεία

Πριν τη σημερινή μορφή του χωρίου, υπήρχαν μικρότεροι οικισμοί, γνωστότεροι των οποίων η Κάτω Χώρα, η Άνω Χώρα, ο ΚαΒαλάρης τα Μακρύσκηνα και η Σαράκω. Η μνήμη του χωριού φθάνει μέχρι 400 περίπου χρόνια. Η παράδοση αναφέρει ότι κατά την Τουρκική κατοχή χάρη στην επιρροή εμπόρων από το Ζαγόρι που είχαν εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη, ο Αλή Πασάς δεν κατάφερε να επιβάλει την εξουσία του στα Άνω ΡαΒένια [3]..

Κατά την Τουρκοκρατία

Τα Ανω Ραβένια είναι ένα απο τα 46 χωριά της Επαρχίας Ζαγορίου. Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, τα χωριά του Δυτικού Ζαγορίου πέτυχαν τη δημιουργία αυτόνομης και αυτοδιοίκητης επαρχίας με έδρα το Πάπιγκο. Τα προνόμια του Ζαγορίου ίσχυσαν μέχρι το 1863. Από το 1864 μέχρι το 1913 (έτος απελευθέρωσης Ιωαννίνων από τους Τούρκους) σε κάθε Ζαγοροχώρι εκλέγονται οι κοινοτικοί άρχοντες (πρόεδρος και κοινοτικό συμβούλιο, γνωστοί με το όνομα δημογεροντία) [4].

Νεώτερη Ιστορία

Αυτή αρχίζει μετά το 1913. Το 1917 το χωριό βρέθηκε υπό Ιταλική κατοχή με πείνα και καταναγκαστικά έργα. Από το 1920 μέχρι το 1940 το χωριό έζησε μια ζωή κανονική με 450 περίπου κατοίκους. Στις 28 Οκτωβρίου 1940 άρχισε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και όπου έγιναν φοβερές μάχες τόσο στην ευρύτερη περιοχή του Καλπακίου. Στη συνέχεια, και μέχρι το 1944 η Γερμανική κατοχή άφησε μεγάλες ανθρώπινες απώλειες και το 1947 ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος, που υπήρξε η αιτία να εγκαταλείψουν το χωριό πολλοί κάτοικοι του χωριού και να εγκατασταθούν σε αστικά κέντρα. Τη δεκαετία του 1960, κατά την μαζική μετανάστευση, πολλοί κάτοικοι εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Γερμανία [5]..

Αξιοθέατα

Γύρω από την πλατεία ο επισκέπτης βλέπει το πετρόχτιστο σχολείο ( Θωμαϊδιος Σχολή), το παλιό κοινοτικό γραφείο και το κοινοτικό καφενείο που χτίστηκαν με χρηματοδότηση του Ευθύμιου Θωμαϊδη.

Η κοίμηση της Θεοτόκου

Γνωστή ως Παναγιά πρόκειται για τον παλαιότερο ναό του χωριού. 'Εχει ρυθμό Βασιλικής, χτίστηκε το 1816 και εσωτερικά περιλαμβάνει ανδρωνίτη και γυναικωνίτη. Διαθέτει τέμπλο έξοχης ξυλογλυπτικής τέχνης που κατασκευάστηκε το 19ο αιώνα από Μετσοβίτες καλλιτέχνες. Με τον ίδιο ρυθμό είναι κατασκευασμένος και ο δεσποτικός θρόνος. Η εκκλησία είναι τρίκλιτη και διαθέτει άμβωνα, προσκυνητάρι, αναλόγια και επιτροπικό. Έργο μεγάλης ζωγραφικής τέχνης είναι και ο επιτάφιος, δωρεά του Πέτρου Δ. Ζιάκα, που ήταν εγκατεστημένος στο Βουζαίο της Ρουμανίας. Τέλος, στο εσωτερικό του ναού υπήρχαν γύψινοι θόλοι που με την πάροδο του χρόνου καταστράφηκαν και τώρα η οροφή είναι ισόπεδη. Το καμπαναριό έχει σχήμα κανονικού εξαγώνου, ύψος 15μ και 6 αψιδωτά ανοίγματα [6]..

Ο Αγιος Νικόλαος

Χτίστηκε το 1850, όπως μαρτυρεί επιγραφή σε εντοιχισμένη πλάκα, πάνω από την κύρια είσοδο. Είναι ναός Βυζαντινού ρυθμού και χτίστηκε με χρήματα του Απόστολου Μπεκιάρη. Ο ναός κοσμείται με εξαιρετικές αγιογραφικές εικόνες, τις οποίες απέστειλε από το Βουζαίο της Ρουμανίας ο Πέτρος Δ. Ζιάκας. Η ζωγραφική τους τέχνη είναι απομίμηση της σχολής του Μιχαήλ Αγγέλου. Η εκκλησία είναι τρίκλιτη με τρούλους, έχει ανδρωνίτη και γυναικωνίτη, δεσποτικό θρόνο, άμβωνα, αναλόγια, επιτροπικό και προσκυνητάρι.

Το Ανω Ραβένια μέχρι το 1905 ή 1906 είχε δύο ενορίες, από τότε όμως για ανεξακρίβωτους λόγους συμπτύχτηκαν σε μία όπου διατηρήθηκαν οι δύο εφημέριοι έως το 1908 [7].

Το Αμελικό

Η λέξη Αμελικό σημαίνει ξενώνα και ο αμίλης φρόντιζε για τη διατροφή και τη φιλοξενία των περαστικών από το χωριό, που κατέλυαν σε αυτό το κτίριο. Στα Ανω Ραβένια το Αμελικό κτίστηκε με δωρεά του Βασιλείου Μπάρκα, ήταν διώροφο και βρισκόταν κοντά στον ιερό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (Παναγιάς). Αποτελούνταν από 3 υπόγεια δωμάτια (που σώζονται) και 4 μεγάλα δωμάτια στον επάνω όροφο (που δυστυχώς κατέρρευσε στη δεκαετία του 1990). Η μεγάλη αίθουσα είχε χρησιμοποιηθεί ως αίθουσα προβολής κινηματογραφικών ταινιών από τα περιοδεύοντα (κινητά) κινηματογραφικά συνεργεία, ως αίθουσα διαλέξεων και συνεστιάσεων. Επίσης, εκεί λειτούργησε και το Νηπιαγωγείο για μια δεκαετία περίπου (1966-1976).

Παραπομπές

  1. Ιωάννης Λαμπρίδης
  2. Vasmer
  3. Ιωάννης Κάτσενος
  4. Ιωάννης Κάτσενος
  5. Ιωάννης Κάτσενος
  6. Ιωάννης Κάτσενος
  7. Ιωάννης Κάτσενος
Βρίσκεστε εδώ: Home Διαχειριστής